عبد الرضا سالار بهزادى

131

بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى )

سيصد نفرى از ملازمان آنها و استقرار آنها در قصر قند بود . خان كلات به راهنمايى ماژور هريسون اين عده را با دو عرادهء توپ به كج كه مورد ادعاى خان كلات بود فرستاده بود تا در تحقيقات كميسرها آن منطقه جزو متصرفات كلات به حساب آيد . رفتار ايرانيها نسبت به مأمورين كلات آنچنان با بىاعتنايى و تحقيرآميز و خصمانه بود كه گلد اسميد از ملاقات هيأتهاى ايرانى و كلاتى جلوگيرى نمود . ميرزا معصوم خان با راهنمايى و تشويق ابراهيم خان بر سر ادعاهاى ايران در مورد سواحل مكران و ساير نقاط مورد اختلاف پافشارى كرد . در نتيجه گلد اسميد براى دريافت دستور العمل تلگرافى از حكومت هندوستان به گوادر رفته و كاپيتان لووت را براى نقشه‌بردارى از حدود شمالى مرز به شمال بلوچستان فرستاد . در گوادر دستور العمل تلگرافى هندوستان نظريات گلد اسميد را تأييد كرده و به علاوه به وى دستور داده شد كه برطبق نقشهء پيشنهادى خودش كه در 1869 ارائه نموده بود شروع به نقشه‌بردارى كند . ميرزا معصوم خان نيز پس از مدتى امتناع از پيوستن به گلد اسميد در گوادر ، سرانجام به دستور وزارت خارجهء ايران در نهم آوريل آن سال به گوادر رفته و تا 24 آوريل در آنجا اقامت كرده ، سپس به چابهار بازگشت . نتيجهء اين سفر كميسر ايران كه بنابر خواستهء گلد اسميد تنها و بدون همراهى ابراهيم خان انجام شد ، تصديق وى در مورد عدم تصرف گوادر توسط ايران بود . چنين به نظر مىرسد كه اساسا عزيمت مأمور انگليسى به گوادر به بهانهء تماس تلگرافى با هندوستان و سپس دعوت وى از كميسر ايرانى براى پيوستن به او در آن محل به تنهايى ، طبق نقشه و فقط به منظور جدا ساختن ميرزا معصوم خان از ابراهيم خان و تلاش در قبولاندن نظرات دولت انگليس به كميسر ايرانى به دور از كارشكنيهاى حاكم مقتدر بلوچستان كه به شدت با اهداف انگليس مخالفت مىكرد ، بوده است ، امّا بجز تصديق عدم تصرف دولت ايران در گوادر ميرزا معصوم خان در مورد حاكميت منطقهء كج حاضر به قبول هيچ‌گونه قرارى نشده ، تنها توافق كرد كه اين مسئله در تهران بررسى شود . چون دولت ايران نيز اظهار تمايل كرده بود كه حل قطعى مسئله در تهران صورت بگيرد . ژنرال گلد اسميد پس از تهيهء نقشه‌هاى لازم با حالت غيردوستانه‌اى كه در ابراهيم خان مشاهده نمود بازگشت به تهران را از راه بلوچستان و بم صلاح نديده و نسبت به حاكم بم و بلوچستان ژستى تقريبا قهرانه گرفت و گوادر را به قصد كراچى ترك نموده ، از كراچى از راه دريا به بوشهر و از آنجا از طريق شيراز به تهران مراجعت كرد . ميرزا معصوم خان نيز پس از تهيهء نقشه عازم تهران شده ، و اواخر ماه ژوئيه 1871 به تهران رسيد . 236 از اسناد مربوط به اين كميسيون چند فقره نامه متبادله بين ميرزا معصوم خان و گلد اسميد و نيز از ميرزا معصوم خان به وزير امور خارجهء ايران در كتاب يكصد سند تاريخى دوران قاجاريه تأليف و گردآورى استاد ابراهيم صفايى 237 درج گرديده است . منجمله گزارشى است از ميرزا معصوم خان به وزير خارجهء ايران ميرزا سعيد خان انصارى مؤتمن الملك ، به تاريخ دوم صفر 1288 كه طى آن آمده است : « . . . ممكن نيست كه به توسط تلگراف انگليس